Đại Việt Thông Sử Của Lê Quý Đôn được coi là “Báu vật sử học” từ một đơn vị văn hóa lẫy lừng

Trong dòng chảy của sử học Việt Nam, Đại Việt Thông Sử (hay Lê triều thông sử) của nhà bác học Lê Quý Đôn luôn được xem là bộ “quốc sử” tư nhân hoàn thiện nhất về triều đại nhà Lê. Đặc biệt, ấn bản do dịch giả Lê Mạnh Liêu chuyển ngữ, nằm trong Tủ sách Văn hóa của Ủy ban Dịch thuật (thuộc Bộ Văn hóa Giáo dục và Thanh niên trước 1975), đã trở thành một chuẩn mực về học thuật và nghệ thuật in ấn.

Về nội dung, tác phẩm là bộ sử biên soạn theo thể Kỷ truyện (biện pháp viết sử theo nhân vật của Tư Mã Thiên), tập trung khắc họa giai đoạn huy hoàng từ khởi nghĩa Lam Sơn đến thời kỳ Trung hưng. Lê Quý Đôn không chỉ chép lại sự kiện mà còn phân loại nhân vật một cách khoa học: từ đế kỷ, hậu phi, chư vương cho đến các danh tướng công thần. Sự sắc sảo của tác phẩm nằm ở phần “Lời bàn” của tác giả, nơi ông đưa ra những nhận định công tâm, minh triết về đạo trị quốc và nhân sinh.

Bản dịch của Lê Mạnh Liêu là một điểm sáng rực rỡ. Với vốn hán học uyên thâm, ông đã chuyển tải được cái thần thái uy nghiêm nhưng súc tích của nguyên tác sang chữ Quốc ngữ một cách nhuần nhuyễn. Câu chữ trong bản dịch này vừa trang trọng, vừa gần gũi, giúp độc giả hiện đại dễ dàng tiếp cận mà không làm mất đi phong vị cổ kính của một thời đại vàng son.

Việc nằm trong Tủ sách Văn hóa càng khẳng định giá trị của ấn phẩm. Đây là chương trình xuất bản đầy tham vọng nhằm hệ thống hóa và bảo tồn các giá trị cổ văn. Những quyển sách này thường được in ấn chỉn chu, có phần nguyên tác chữ Hán đi kèm để đối chiếu, thể hiện thái độ làm việc nghiêm túc của Ủy ban Dịch thuật bấy giờ.

Sở hữu hay đọc Đại Việt Thông Sử qua bản dịch này, chúng ta không chỉ đang tiếp cận với trí tuệ của nhà bác học Lê Quý Đôn, mà còn chạm vào một di sản văn hóa quý giá của nền xuất bản Việt Nam thế kỷ XX. Đây thực sự là cuốn sách không thể thiếu trên kệ của những ai nặng lòng với sử liệu nước nhà.