“Giải trừ kiến thức” – Krishnamurti dịch bởi Nguyễn Minh Tâm và Trạm Nhiên được nhà xuất bản An Tiêm ấn hành. Bá tân sách xin được hân hạnh giới thiệu đến bạn đọc.

Tác phẩm “Giải Trừ Kiến Thức” của hiền triết J. Krishnamurti, qua bản dịch phối hợp của Nguyễn Minh Tâm và Trạm Nhiên, được Nhà xuất bản An Tiêm ấn hành năm 1973, là một tiểu luận triết học sâu sắc về bản chất của nhận thức và sự giới hạn của tư duy con người. Trong bối cảnh tri thức thế giới đang bùng nổ, cuốn sách xuất hiện như một lời phản tỉnh, yêu cầu chúng ta nhìn nhận lại toàn bộ kho tàng kinh nghiệm và khái niệm mà ta hằng bám víu.

Sự giới hạn của quan năng và định kiến khoa học

Dựa trên những phát minh của khoa học hiện đại, tác phẩm mở đầu bằng một sự thật đáng suy ngẫm: sự phân biệt của sáu quan năng (lục căn) thực chất rất hữu hạn và “đáng thương”. Krishnamurti chỉ ra rằng cái thấy của mắt phụ thuộc hoàn toàn vào ánh sáng và không gian — những yếu tố vốn bị chi phối bởi thời gian và áp suất. Khi ánh sáng thay đổi theo nhịp sáng, trưa, chiều, màu sắc của vạn vật cũng biến đổi theo. Tương tự, cái nghe cũng bị giới hạn bởi tần số sóng âm và quan trọng hơn là bị “vẩn đục” bởi tâm lý cá nhân.

Khoa học đã minh chứng rằng nhận thức giác quan không hoàn toàn phản ánh sự thực hiện hữu. Cái biết của chúng ta thường sai lệch, không thể chạm đến vạn vật như chính “Nó như là” (As it is). Chúng ta nhìn thế giới qua một thấu kính đã bị nhuộm màu bởi ký ức, định kiến và những đo đạc vật lý hạn hẹp, khiến thực tại bị bóp méo ngay từ giây phút khởi đầu của nhận thức.

Kết nối minh triết phương Đông: Giải thoát tri kiến

“Giải trừ kiến thức” khéo léo kết nối tư tưởng của Krishnamurti với tuệ giác của Đức Thế Tôn từ gần 2600 năm trước. Với “Chánh Biến Tri”, Đức Phật đã thấy rõ tri kiến con người chỉ vận hành theo một chiều, bị trói buộc trong vòng luân hồi sinh lão bệnh tử do sự nhận biết sai lầm. Để có được cái thấy biết chân thật và giải thoát thân tâm khỏi phiền não, con người cần phải đạt tới trạng thái “Giải thoát tri kiến”.

Bản dịch “Giải trừ kiến thức” của Nguyễn Minh Tâm và Trạm Nhiên đã chuyển tải sống động hình ảnh ẩn dụ về “người mù sờ voi” để diễn tả thảm kịch của tri thức nhân loại. Mỗi người trong chúng ta chỉ chạm được một bộ phận manh mún của thực tại nhưng lại tự tin diễn tả nó như một chân lý toàn vẹn, thậm chí còn thêm thắt những chi tiết huyền bí để làm đậm đà câu chuyện cá nhân. Những người thông minh sau này góp nhặt những mảnh vụn đó, ráp nối lại thành một hệ thống tri thức đồ sộ, nhưng càng ráp nối, hình ảnh “con voi thực tại” càng trở nên quái đản và xa rời sự thật.

Ý nghĩa của việc “Giải trừ kiến thức”

Thông điệp cốt lõi của tác phẩm nằm ở chính tiêu đề: Giải trừ. Đây không phải là việc vứt bỏ thông tin kỹ thuật cần thiết cho đời sống, mà là giải phóng tâm trí khỏi sự thống trị của những kiến thức cũ kỹ, những định kiến và kết luận đã đóng băng. Theo Krishnamurti, khi tâm trí còn chứa đầy những “cái đã biết”, nó không bao giờ có thể tiếp cận được cái mới, cái vô tận.