“Câu chuyện triết học” – “Will Durant (bản in đầu) dịch bởi Tri Hải và Bửu Đích dịch được Nha Tu Thư và Sưu Khảo viện đại học Vạn Hạnh ấn hành năm 1971. Bá Tân sách xin được hân hạnh giới thiệu đến bạn đọc

Trong dòng chảy của nền học thuật miền Nam trước năm 1975, sự hiện diện của bản dịch “Câu chuyện triết học” (The Story of Philosophy) vào năm 1971 là một sự kiện văn hóa đáng chú ý. Tác phẩm của Will Durant, qua sự chuyển ngữ uyển chuyển của Tri Hải và Bửu Đích, được Nha Tu Thư và Sưu Khảo viện Đại học Vạn Hạnh ấn hành, đã mở ra một cánh cửa vừa trí tuệ vừa gần gũi dẫn lối cho độc giả Việt Nam bước vào lâu đài tư tưởng phương Tây.

Nhân văn hóa tri thức triết học
Điểm độc đáo khiến tác phẩm của Will Durant trở nên bất hủ chính là ở cách tiếp cận “nhân văn hóa”. Thay vì soạn thảo một bộ lịch sử triết học khô khan với những định nghĩa trừu tượng và các hệ thống thuật ngữ rắc rối, Durant đã chọn cách kể chuyện. Ông không tham vọng viết một lịch sử triết học hoàn chỉnh mà chỉ tập trung nỗ lực làm sống lại tư tưởng của những triết gia phương Tây mà ông cho là quan trọng hơn cả.

Thông qua cuộc đời và tư tưởng của các hiền triết, triết học không còn là một môn khoa học xa rời thực tế, ẩn mình trong các thư viện cổ kính, mà trở nên sống động như chính hơi thở của cuộc sống. Độc giả thấy được những trăn trở, những bi kịch cá nhân và cả những khoảnh khắc bừng sáng của lý trí đằng sau mỗi hệ thống tư tưởng. Cách tiếp cận này giúp triết học trở nên gần gũi hơn với con người, biến những ý niệm siêu hình thành những bài học nhân sinh giá trị.

Sự tổng hợp mang tính trí tuệ
Cốt lõi của “Câu chuyện triết học” nằm ở việc minh định lại vai trò của bộ môn này trong mối tương quan với khoa học. Will Durant nhấn mạnh rằng triết học nên được hiểu là sự diễn giải mang tính tổng hợp về tất cả mọi kinh nghiệm con người. Ông khéo léo phân định: nếu việc phân tích thuộc về địa hạt của khoa học, thì sự tổng hợp lại là thiên chức của triết học.

Lời khẳng định bất hủ của ông: “Khoa học cho ta tri thức, nhưng chỉ triết học mới có thể cho ta trí tuệ” đã trở thành kim chỉ nam cho nhiều thế hệ học giả. Khoa học có thể giúp ta hiểu rõ phương thức và quá trình của kinh nghiệm, nhưng chỉ có triết học mới đủ sức đứng trên cao để bao quát và kết nối những mảnh vụn tri thức đó thành một bức tranh toàn cảnh về ý nghĩa cuộc đời. Trí tuệ, do đó, không phải là việc biết nhiều dữ kiện, mà là khả năng tổng hợp chúng để tìm thấy sự minh triết.

Lời mời gọi đến với tinh thần triết học
Sự thành công vang dội của tác phẩm dưới ấn bản của Viện Đại học Vạn Hạnh năm 1971 không chỉ nằm ở vai trò một tập dẫn luận. Cuốn sách thực chất là một lời mời gọi thiết tha gửi đến bất kỳ ai đang khao khát tìm hiểu tinh thần triết học. Nó xóa bỏ rào cản sợ hãi trước những tư duy phức tạp, khích lệ độc giả tự mình tham gia vào cuộc đối thoại xuyên thế kỷ với các vĩ nhân.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, bản dịch của Tri Hải và Bửu Đích vẫn giữ nguyên giá trị rạng ngời. “Câu chuyện triết học” không chỉ cung cấp kiến thức, mà còn bồi đắp một thái độ sống: thái độ biết dừng lại để suy ngẫm, biết tổng hợp để thấu hiểu và biết dùng tri thức để đạt đến trí tuệ. Đây chính là di sản giáo dục quý báu, nhắc nhở chúng ta rằng giữa một thế giới đầy rẫy thông tin, sự tổng hợp và minh triết của triết học vẫn luôn là ngọn hải đăng cứu rỗi tâm hồn con người.