Việt Nam Phật Giáo Sử Luận – Tầm vóc mới của ngành nghiên cứu tôn giáo sử Việt nam

Khi cầm trên tay ấn bản Việt Nam Phật giáo sử luận do nhà xuất bản Lá Bối phát hành, người đọc không khỏi bồi hồi trước một chặng đường dài của sử học Phật giáo nước nhà. Trước đó, mảng lập thuyết này vốn dựa vào hai điểm tựa lớn: công trình biên khảo vững chãi của ông Trần Văn Giáp và cuốn sử lược giàu kiến thức giáo lý của Thượng tọa Mật Thể. Tuy nhiên, phải đến khi tác phẩm của tác giả Nguyễn Lang – Thích Nhất Hạnh xuất hiện, nền Phật học Việt Nam mới thực sự có được một công trình tổng hợp vừa mang tính biện chứng khoa học, vừa có chiều sâu tâm linh vượt bậc. Tác phẩm này chính là kết tinh từ nhãn quan tuệ giác và tinh thần dấn thân của thiền sư Nhất Hạnh.

Sự ra đời của Việt Nam Phật giáo sử luận đã giải quyết một bài toán vô cùng nan giải cho giới học thuật đương thời. Suốt nhiều thập kỷ, hàng loạt bài khảo cứu từ Nam chí Bắc khi viết về nền văn học Lý – Trần thường rơi vào cảnh nhận định sai lạc, thiếu chuẩn xác chỉ vì người viết thiếu một căn bản vững chắc về Phật học. Thấu hiểu điều đó, thiền sư Nhất Hạnh đã dùng ngòi bút uyên bác của mình để tái hiện dòng chảy lịch sử một cách mạch lạc. Qua cách trình bày của Nguyễn Lang – Thích Nhất Hạnh  các dữ kiện lịch sử được phân tích, bình luận song hành cùng các hệ thống tư tưởng sâu sắc. Sách không chỉ hữu ích cho giới Phật học mà còn mở ra một cánh cửa mới cho ngành nghiên cứu tư tưởng Việt Nam.

Đứng về mặt di sản, cuốn sách mang một giá trị biểu tượng thiêng liêng khi được ấn hành bởi chính nhà xuất bản Lá Bối vào năm 1974. Trong lời đề từ được viết tại Saigon vào ngày lập thu năm Quý Sửu (1973), ban biên tập Lá Bối đã bày tỏ niềm hân hạnh lớn lao khi được trao đến tay độc giả một công trình mang tính cạnh vững chãi về phương pháp biên khảo. Từng trang sách ngả màu thời gian chính là minh chứng cho tâm huyết mà vị chủ trương – thiền sư Nhất Hạnh – gửi gắm vào thế hệ tương lai. Sự chỉn chu trong mạch văn của Nguyễn Lang – Thích Nhất Hạnh lồng ghép với tinh thần khai phóng của nhà xuất bản đã tạo nên một dấu ấn văn hóa không thể phai mờ của đô thị miền Nam xưa.

Trải qua hơn nửa thế kỷ thăng trầm, giá trị của Việt Nam Phật giáo sử luận vẫn vẹn nguyên như ngày đầu ra mắt. Cuốn sách không chỉ hoàn thành tâm nguyện “bền chí sưu tập” của các bậc tiền nhân đi trước mà còn tự định vị mình như một bộ sử liệu kinh điển. Đối với những ai may mắn sở hữu ấn bản gốc của Lá Bối, quyển sách không chỉ là một món đồ cổ ngoạn quý giá trên kệ, mà còn là một cuộc đối thoại tư tưởng sâu sắc với tác giả Nguyễn Lang – Thích Nhất Hạnh . Công trình này chắc chắn sẽ còn tiếp tục soi đường cho nhiều thế hệ độc giả muốn tìm về cội nguồn tâm linh và văn hóa dân tộc.