Không gia đình (Hector Malot) | Bình sách Chủ đề “HY VỌNG”

Bài viết bình sách với tác phẩm “Không gia đình” (Hector Malot) do bạn Nguyễn Đặng Hửu Trúc đăng ký dự thi trong cuộc thi “BÌNH SÁCH – CHỦ ĐỀ HY VỌNG” được Bá Tân Sách tổ chức. Bài viết giữ nguyên toàn bộ nội dung của tác giả, các vấn đề về tác quyền khác vui lòng liên hệ Bá Tân Sách để được giải đáp.

————————-

“Ta luôn được đền đáp khi làm điều gì đó tốt đẹp” – đó là thông điệp khiến mình nhớ mãi sau khi khép lại những trang cuối của Không gia đình – tác phẩm kinh điển của nhà văn Hector Malot. Và cũng chính vì thông điệp ấy, Không gia đình là cuốn sách mà mình luôn muốn giới thiệu với bất kỳ ai, ở bất kỳ giai đoạn nào của cuộc đời, khi được hỏi về một tác phẩm mang lại niềm tin và hy vọng.

 

Không gia đình không kể một câu chuyện dễ chịu. Trái lại, đó là hành trình đầy mất mát của cậu bé Rémi – một đứa trẻ mồ côi, bị bán đi, lang thang khắp nơi để kiếm sống bằng những buổi biểu diễn rong. Cuộc đời Rémi là chuỗi ngày đói rét, chia ly, và những cú ngã tưởng như không thể gượng dậy. Nhưng điều khiến cuốn sách trở nên đặc biệt chính là: giữa nghịch cảnh ấy, hy vọng vẫn âm thầm tồn tại, bền bỉ và không bị dập tắt.

 

Lần đầu mình đọc Không gia đình, khi khoảng 9–10 tuổi, điều thu hút mình là cuộc phiêu lưu đầy màu sắc của Rémi. Mình bị cuốn theo những chuyến đi rong ruổi, những con người và con vật kỳ lạ cậu gặp trên đường, sự hồn nhiên và lòng tốt rất “trẻ con” của Rémi. Khi ấy, hy vọng trong cuốn sách đối với mình khá giản dị: đó là niềm tin rằng “rồi mọi chuyện sẽ ổn”, rằng người tốt sẽ gặp điều tốt.

 

Nhưng khi lớn hơn và đọc lại tác phẩm, mình nhận ra Không gia đình không đơn thuần là một câu chuyện cổ tích trá hình. Hy vọng trong cuốn sách không đến dễ dàng, cũng không phải món quà sẵn có. Nó được đánh đổi bằng lao động, bằng sự nhẫn nại và bằng lòng tử tế không điều kiện.

 

Rémi từ rất sớm đã hiểu rằng muốn tồn tại, cậu phải lao động nghiêm túc. Cậu học hát, học diễn, học chơi nhạc không phải để mơ mộng, mà để sống. Hy vọng, ở đây, không phải là chờ đợi ai đó cứu rỗi, mà là niềm tin rằng nỗ lực của bản thân có ý nghĩa.

 

Càng đọc, mình càng khâm phục tinh thần trách nhiệm của Rémi. Dù chỉ là một đứa trẻ, cậu không sống ích kỷ cho riêng mình. Cậu quan tâm đến cụ Vitalis – người thầy nghiêm khắc nhưng nhân hậu, đến những con vật trong gánh hát, và đến cả những con người xa lạ cậu gặp trên đường. Khi cụ Vitalis ốm nặng giữa mùa đông giá rét, Rémi đã sẵn sàng làm mọi việc có thể để kiếm tiền chăm sóc cụ. Chính trong những khoảnh khắc ấy, hy vọng hiện lên không ồn ào, mà lặng lẽ trong sự gắn bó và tình người.

 

Một điều khiến mình suy nghĩ rất nhiều là: Vì sao Rémi có thể bước tiếp sau quá nhiều mất mát? Cậu mất gia đình, mất người thân yêu, mất chỗ dựa, thậm chí nhiều lần đối diện với cái chết. Nhưng Rémi không trở nên cay nghiệt hay oán trách cuộc đời. Ngược lại, cậu vẫn chọn cách sống tử tế. 

 

Có lẽ chính suy nghĩ ấy đã giúp Rémi giữ được hy vọng. Hy vọng rằng dù hoàn cảnh có khắc nghiệt đến đâu, con người vẫn có quyền lựa chọn cách mình đối xử với thế giới.

 

Khi trưởng thành hơn, đọc lại Không gia đình, mình bắt đầu nhận ra một tầng sâu khác của hy vọng: hy vọng được xây dựng từ tri thức và sự học hỏi không ngừng. Rémi không chỉ lao động bằng sức lực, mà còn học cách quan sát, suy nghĩ và trưởng thành qua từng trải nghiệm. Mỗi nhân vật xuất hiện bên đời cậu – dù tốt hay xấu – đều để lại một bài học. Từ đó, Rémi dần hình thành thế giới quan của riêng mình, biết phân biệt đúng – sai, thiện – ác, và quan trọng nhất, biết tin vào giá trị của con người.

 

Điều đọng lại sâu sắc nhất trong mình sau nhiều lần đọc Không gia đình chính là quan niệm về gia đình và tình yêu thương. Cuốn sách cho thấy rằng gia đình không nhất thiết phải được tạo nên từ máu mủ ruột thịt. Gia đình có thể là nơi con người nương tựa vào nhau bằng sự thấu hiểu, đồng hành và sẻ chia. Trong một thế giới mà Rémi gần như không có gốc rễ, chính những mối quan hệ tưởng chừng mong manh ấy lại trở thành nguồn hy vọng lớn nhất để cậu tiếp tục sống.

 

Không gia đình không phủ nhận đau khổ. Trái lại, nó đối diện thẳng thắn với hiện thực khắc nghiệt của cuộc đời. Nhưng cuốn sách gửi gắm một niềm tin rất nhân văn: hy vọng không xóa đi nỗi đau, mà giúp con người đủ mạnh mẽ để đi qua nỗi đau ấy. Hy vọng không nằm ở phép màu, mà nằm trong những hành động nhỏ bé: làm việc tử tế, đối xử chân thành, và không từ bỏ niềm tin vào bản thân.

 

Giữa những biến động, thiên tai và mất mát mà xã hội đang phải trải qua, Không gia đình với mình giống như một lời nhắc nhở dịu dàng nhưng kiên định: hy vọng không đến từ những điều lớn lao, mà bắt đầu từ chính cách con người sống mỗi ngày. Và có lẽ, chính vì thế mà dù đã hơn một thế kỷ trôi qua, cuốn sách vẫn tiếp tục chạm đến trái tim của nhiều thế hệ – như một ngọn lửa nhỏ, âm ỉ nhưng đủ ấm để soi đường cho con người bước tiếp trong những lúc tối tăm nhất.