Cuốn sách Chinh Phụ Ngâm Diễn Âm Tân Khúc của tác giả Phan Huy Ích, qua công trình phê bình và khảo cứu sâu sắc của nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Xuân, là một cột mốc học thuật vô cùng quan trọng trong nền văn học cổ điển Việt Nam. Tác phẩm này không chỉ tái hiện một áng văn nôm kiệt tác mà còn mở ra những cuộc thảo luận học thuật đầy giá trị về mặt văn bản học. Việc khảo cứu hệ thống văn bản đối với một tác phẩm có hành trình lưu truyền phức tạp đòi hỏi một tư duy nghiêm túc và sự am tường sâu sắc về ngôn ngữ cổ. Qua góc nhìn phê bình của Nguyễn Văn Xuân, bản dịch chữ Nôm mang tên Chinh Phụ Ngâm Diễn Âm Tân Khúc của danh sĩ Phan Huy Ích được đặt vào một hệ tọa độ mới, nơi các giá trị thẩm mỹ, ngôn ngữ và lịch sử được soi chiếu một cách tường minh, công bằng và khoa học.

Trong suốt chiều dài lịch sử văn học nước nhà, việc xác định tác giả đích thực của các bản dịch chữ Nôm cho áng thơ của Đặng Trần Côn luôn là một bài toán hóc búa, gây nhiều tranh cãi giữa dòng học thuật chính thống. Nhà văn, nhà biên khảo Nguyễn Văn Xuân bằng phương pháp tiếp cận văn bản học nghiêm túc và tư duy biện chứng đã mang đến những lập luận đầy sức thuyết phục cho giới chuyên môn. Quá trình khảo cứu bền bỉ và công phu của ông đã bóc tách từng lớp ngôn từ cổ, đối chiếu cấu trúc ngữ pháp cũng như thi pháp đặc trưng để làm sáng tỏ phong cách cá nhân của người dịch. Sự đóng góp của Nguyễn Văn Xuân không dừng lại ở việc phân tích câu chữ đơn thuần, mà ông còn đặt bản Chinh Phụ Ngâm Diễn Âm Tân Khúc vào bối cảnh thời đại Tây Sơn đầy biến động, giai đoạn mà cụ Phan Huy Ích đang bộc lộ độ chín muồi về mặt tư tưởng lẫn tài năng nghệ thuật độc đáo của mình.

Nghiên cứu sâu về tác phẩm Chinh Phụ Ngâm Diễn Âm Tân Khúc, chúng ta thấy rõ bản diễn âm này đã chuyển tải trọn vẹn tinh thần phản chiến và nỗi sầu muộn thời đại của nguyên tác chữ Hán. Dưới ngòi bút tài hoa của Phan Huy Ích, thể thơ song thất lục bát đã đạt đến đỉnh cao của sự uyển chuyển, nhạc điệu trầm bổng như tiếng lòng thổn thức của người phụ nữ có chồng ra trận. Công tác khảo cứu văn bản của tác giả Nguyễn Văn Xuân đã chứng minh rằng, bản tân khúc này sở dĩ có sức sống bền bỉ là nhờ sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa ngôn ngữ bác học và lời ăn tiếng nói dân gian. Chính nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Xuân đã chỉ ra rằng, những đóng góp vượt bậc mang tính cách tân trong thi luật của Phan Huy Ích đã giúp cho bản dịch chữ Nôm này không chỉ là một văn bản phỏng dịch đơn thuần, mà đã hoàn toàn trở thành một tác phẩm sáng tạo độc lập, mang đậm dấu ấn cá nhân sâu sắc của người nghệ sĩ.

Nhìn từ góc độ phê bình văn học hiện đại, cuốn sách mang lại một cái nhìn toàn diện về tiến trình nôm hóa thơ ca dân tộc nói chung. Hành trình khảo cứu nghiêm túc do Nguyễn Văn Xuân thực hiện đã khôi phục lại vị thế xứng đáng cho Phan Huy Ích trong dòng chảy văn học trung đại Việt Nam. Áng thơ Chinh Phụ Ngâm Diễn Âm Tân Khúc qua bản tân khúc này không còn là một văn bản đóng băng trong quá khứ, mà trở thành một thực thể sống động, liên tục đối thoại với các thế hệ độc giả đương đại. Nhờ vào sự dấn thân học thuật đầy tâm huyết của Nguyễn Văn Xuân, người đọc hôm nay mới có cơ hội hiểu thêm về những góc khuất trong cuộc đời, cũng như thành tựu dịch chữ Nôm đồ sộ của danh sĩ Phan Huy Ích.

Tóm lại, ấn phẩm này là một sự kết hợp hoàn hảo giữa một văn bản nghệ thuật đỉnh cao và một công trình khoa học nghiêm túc. Việc đọc lại áng văn Chinh Phụ Ngâm Diễn Âm Tân Khúc qua lăng kính phê bình, khảo cứu văn bản tinh tế của Nguyễn Văn Xuân giúp chúng ta nhận ra giá trị nhân văn cao cả của tác phẩm. Di sản dịch chữ Nôm của tác giả Phan Huy Ích sẽ tiếp tục tỏa sáng và khẳng định vị thế trường tồn nhờ những nỗ lực gìn giữ, phát hiện và tôn vinh không ngừng nghỉ từ các nhà nghiên cứu uy tín hàng đầu.