Quyển sách Công dân áo gấm: Henry Cabot Lodge của tác giả Lê Tử Hùng là một tài liệu lịch sử quan trọng, khắc họa lại giai đoạn đầy biến động của Việt Nam dưới sự can thiệp ngày càng sâu sắc từ phía Hoa Kỳ. Tác phẩm đi sâu vào chân dung của Henry Cabot Lodge, một nhân vật được coi là “đạo diễn” cho những bước ngoặt chính trị khốc liệt tại Sài Gòn vào những năm đầu thập niên 1960. Qua những trang viết của Lê Tử Hùng, người đọc được tiếp cận với một góc nhìn khác về những toan tính ngoại giao và những âm mưu chính trị đã định hình số phận của cả một dân tộc.

Trong bối cảnh lịch sử mà tác giả Lê Tử Hùng mô tả, Henry Cabot Lodge không chỉ đơn thuần là một nhà ngoại giao đại diện cho chính phủ Mỹ, mà còn là người trực tiếp cầm trịch mọi biến chuyển quan trọng. Trước khi ông đến Sài Gòn, các đời Đại sứ Mỹ tiền nhiệm như Elbridge Durbrow hay Frederick Nolting đã xây dựng những nền móng nhất định, nhưng chính Henry Cabot Lodge là người đã thay đổi hoàn toàn cục diện. Ông được cử đến với nhiệm vụ khó khăn hơn, đó là thực hiện một chiến lược mới của Washington đối với chính quyền Sài Gòn lúc bấy giờ.

Tâm điểm của cuốn sách xoay quanh mối quan hệ đầy phức tạp giữa phái đoàn Mỹ và chế độ Ngô Đình Diệm. Dưới nhãn quan của tác giả, chính chế độ Ngô Đình Diệm đã tạo ra một thực trạng chính trị vừa ổn định lại vừa tiềm ẩn những rạn nứt sâu sắc bên trong nội bộ. Khi Henry Cabot Lodge đặt chân đến, ông nhận thấy rằng những nỗ lực hậu thuẫn trước đó không còn đạt được hiệu quả như ý muốn. Việc lật đổ chế độ Ngô Đình Diệm dần trở thành một kế hoạch tất yếu trong tư duy chiến lược của ông, bất chấp những hệ quả khôn lường mà nó gây ra cho sự ổn định của miền Nam Việt Nam.

Tác giả Lê Tử Hùng đã mô tả một cách tỉ mỉ cách mà Đại sứ Mỹ này đã sử dụng những thủ đoạn khuynh đảo, từ việc gây áp lực lên các tướng lĩnh đến việc thao túng các luồng dư luận. Đối với miền Nam Việt Nam, thời điểm Henry Cabot Lodge xuất hiện cũng chính là lúc những ngày đen tối nhất bắt đầu. Những tranh chấp quyền lực và các cuộc đảo chính nối tiếp nhau đã làm suy yếu nền tảng của chính quyền Sài Gòn, khiến chế độ Ngô Đình Diệm sụp đổ một cách đau đớn. Những phân tích trong sách cho thấy, dưới sự chỉ đạo của ông, các cơ quan tình báo và quân sự Mỹ đã hành động với một mục tiêu duy nhất: phục vụ lợi ích của Hoa Kỳ tại miền Nam Việt Nam.

Dù nổi tiếng với những quyết định gây tranh cãi, nhân vật này lại có những mối liên hệ văn hóa kỳ lạ với vùng đất mà ông đến. Hình ảnh ông mặc quốc phục Việt Nam với áo dài khăn đóng đã tạo nên danh xưng “Công dân áo gấm”. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài hào nhoáng đó là một Đại sứ Mỹ đầy toan tính, người đã không ngần ngại vắt chanh bỏ vỏ những chính khách và tướng lãnh mà ông từng hợp tác. Đối với người dân miền Nam Việt Nam, sự hiện diện của ông Lodge là biểu tượng cho thời kỳ mà số phận của đất nước nằm hoàn toàn trong tay các thế lực ngoại bang.

Cuốn sách không chỉ là một công trình khảo cứu về một nhân vật lịch sử, mà còn là lời nhắc nhở về những bài học đắt giá trong ngoại giao. Việc một Đại sứ Mỹ có thể thao túng hoàn toàn các chính sách của chế độ Ngô Đình Diệm đã cho thấy sự yếu thế của một chính quyền khi quá phụ thuộc vào viện trợ và sự ủng hộ của nước ngoài. Cuối cùng, sự ra đi của Henry Cabot Lodge vào tháng 6 năm 1964 đã khép lại một chương đau thương nhưng cũng đầy tính giáo huấn. Những gì ông để lại cho miền Nam Việt Nam vẫn là đề tài tranh luận sôi nổi giữa các nhà nghiên cứu lịch sử cho đến ngày nay, khẳng định tầm vóc và tính thời đại của tác phẩm từ Lê Tử Hùng.