Trong dòng chảy học thuật đương đại, việc tìm hiểu và định vị các giá trị truyền thống luôn là một thách thức lớn đối với giới trí thức. Đối với những ai đang chập chững bước vào địa hạt nghiên cứu văn hóa, cuốn sách Cửa vào phong tục Việt Nam của tác giả Phạm Việt Tuyền chính là một người dẫn đường vô cùng sáng suốt. Không sa đà vào việc liệt kê khô khan các nghi lễ hay thói quen sinh hoạt, tác phẩm này chọn cách tiếp cận trực diện từ việc phân tích hệ tư tưởng và thái độ của con người đối với di sản. Qua đó, cuốn sách mở ra một lối tư duy đúng đắn, khoa học để người đọc hiểu được căn cốt vì sao phong tục việt nam lại có sức sống bền bỉ và mãnh liệt đến thế.

Ngay từ những trang viết đầu tiên, tác giả đã thẳng thắn chỉ ra và phê phán hai thái độ cực đoan thường gặp trong xã hội khi nhìn nhận về phong tục việt nam. Thái độ thứ nhất là sự khinh rẻ, coi tất cả những gì cha ông để lại là hủ lậu, cản bước tiến xã hội – một cái nhìn vong bản phát xuất từ sự thiếu hiểu biết. Thái độ thứ hai ngược lại, coi mọi tập quán xưa cũ đều là trân châu bảo ngọc, cần bảo thủ duy trì bất chấp sự thay đổi của thời đại. Phạm Việt Tuyền lập luận rằng, muốn nghiên cứu văn hóa một cách nghiêm túc, chúng ta buộc phải gạt bỏ cả hai tư duy thái quá đó để nhìn nhận phong tục như một thực thể sống, gắn liền với sự vận động của dân tộc.

Điểm đặc sắc của tác phẩm là việc khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa phong tục và đời sống của dân tộc. Phong tục không phải là những sự vật tĩnh lặng, bất biến, mà nó có giá trị tương đối, luôn luôn biến đổi để thích ứng với không gian và thời gian. Khi lịch sử bước đi, những nhu cầu thực tế của xã hội sẽ tự động đào thải những gì lỗi thời và giữ lại những giá trị cốt lõi nhất nhằm giúp cho dân tộc ta sống còn và tiến bộ. Vì vậy, cuốn sách Cửa vào phong tục Việt Nam khuyên người đọc phải biết dung hòa giữa quan điểm định thái (hiểu phong tục trong cơ cấu truyền thống) với quan điểm diễn biến (nhìn phong tục theo chiều dài dòng chảy lịch sử).

Đối với các bạn sinh viên và những người yêu thích nghiên cứu văn hóa, cuốn sách này thực sự là một cuốn cẩm nang nhập môn quý báu. Bằng cách mượn tư tưởng khôn ngoan của các bậc triết nhân phương Đông lẫn phương Tây, tác giả đã chứng minh rằng hiện tại luôn chứa đầy quá khứ và nặng gánh tương lai. Việc thấu hiểu phong tục việt nam chính là cách để chúng ta vững bước hơn trên con đường hội nhập quốc tế mà không bị đồng hóa. Sức hút của Cửa vào phong tục Việt Nam không chỉ nằm ở giá trị học thuật, mà còn ở tấm lòng thiết tha của người viết đối với vận mệnh văn hiến nước nhà. Đây chắc chắn là một tựa sách kinh điển, một nốt nhạc trầm sâu sắc nhắc nhở mỗi cá nhân về sợi dây liên kết thiêng liêng với cội nguồn của dân tộc.