DÂN TỘC CHÀM LƯỢC SỬ – DI SẢN KHẢO CỨU VỀ MỘT VƯƠNG QUỐC ĐÃ QUA

Trong dòng chảy lịch sử đầy biến động của dải đất miền Trung, sự hiện diện của vương quốc Champa cổ đại luôn là một dấu ấn văn hóa vô cùng sâu sắc. Để giúp độc giả đương thời có một cái nhìn toàn diện và hệ thống hơn về cội nguồn này, hai tác giả Dohamide và Dorohiêm đã biên soạn cuốn sách Dân tộc Chàm lược sử vào năm 1965. Đây được coi là một trong những công trình nghiên cứu tiên phong bằng Việt-ngữ, phác họa lại một cách chân thực và sống động về quá khứ, văn hóa cũng như hành trình thăng trầm của người Chàm trên mảnh đất quê hương.

Ngay từ khi ra mắt, giá trị chuyên môn của tác phẩm đã được khẳng định mạnh mẽ thông qua lời tựa của Giáo sư Nghiêm Thẩm – một nhà nhân chủng học và khảo cổ học hàng đầu thời bấy giờ. Với tư cách là cựu Giám đốc Viện Khảo Cổ kiêm giảng viên đại học, Nghiêm Thẩm đã đánh giá rất cao tinh thần làm việc nghiêm túc của hai tác giả trẻ. Ông nhận định rằng, việc nghiên cứu về dân tộc Chàm không chỉ có ý nghĩa đối với riêng cộng đồng này, mà còn giúp người Việt hiểu rõ hơn về sự giao thoa huyết thống và văn hóa hỗ tương trong lịch sử. Trong bối cảnh các tài liệu học thuật phần lớn bằng tiếng Pháp rất khó tiếp cận, sự xuất hiện của cuốn sách Dân tộc Chàm lược sử chính là một chiếc cầu nối tri thức vô cùng kịp thời và quý báu.

Đi sâu vào nội dung, cuốn sách dẫn dắt người đọc qua từng thời kỳ lập quốc từ thời Lâm Ấp, Hoàn Vương cho đến Chiêm Thành cực thịnh. Tác phẩm chứng minh dân tộc Chàm từng có một nền văn minh rất cao, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Ấn Độ giáo và Phật giáo, thể hiện qua những công trình tháp gạch đồ sộ và các tác phẩm điêu khắc đá tinh xảo. Học giả Nghiêm Thẩm nhấn mạnh, mỹ thuật và âm nhạc miền Trung ngày nay đã tiếp thu rất nhiều tinh hoa từ nguồn lực ấy. Không chỉ dừng lại ở quá khứ oanh liệt, tập khảo cứu Dân tộc Chàm lược sử còn dành nhiều trang viết quý giá để mô tả thực trạng đời sống, phong tục tập quán và tín ngưỡng Hồi giáo của đồng bào trong giai đoạn thập niên 1960.

Sức hút của cuốn sách còn nằm ở tính bản địa và sự đồng cảm sâu sắc. Là những trí thức Tây học nhưng mang trong mình dòng máu Chàm, hai anh em tác giả đã lặn lội sưu tầm, đối chiếu tài liệu và trò chuyện cùng các vị bô lão để ghi chép lại những mảnh vỡ lịch sử trước khi bị mai một. Chính vì thế, đứa con tinh thần của họ mang một tiếng nói rất riêng, vừa khách quan vừa đong đầy tình cảm. Sự kết hợp giữa tư duy khoa học và lòng tự hào trân quý cội nguồn đã biến Dân tộc Chàm lược sử thành một cuốn cẩm nang nhập môn hoàn hảo cho bất kỳ ai muốn tìm hiểu về dân tộc chăm.

Trải qua hơn nửa thế kỷ, giá trị của công trình này vẫn vẹn nguyên tính thời sự. Đối với thế hệ trẻ ngày nay, việc tìm đọc về dân tộc chăm qua những trang sách cũ là một cách để nuôi dưỡng sự tôn trọng đối với tính đa dạng văn hóa của đại gia đình các dân tộc Việt Nam. Những nhận xét tinh tế của Giáo sư Nghiêm Thẩm năm nào vẫn là kim chỉ nam nhắc nhở chúng ta về trách nhiệm bảo tồn các di sản phi vật thể. Sau tất cả, cuốn sách không chỉ kể lại câu chuyện về một vương quốc đã khuất bóng, mà quan trọng hơn, nó khẳng định vị thế và đóng góp không thể tách rời của dân tộc chăm trong lòng lịch sử nước nhà. Hãy lật mở Dân tộc Chàm lược sử để cùng lắng nghe tiếng vọng từ ngàn năm cũ, để thấu hiểu và xích lại gần nhau hơn.