Trong dòng chảy của dòng sách nghiên cứu về lịch sử và sự trỗi dậy của các cường quốc Á Đông, cuốn “Nước Nhật một trăm năm sau Minh Trị” do Bộ Ngoại giao Nhật Bản ấn hành vào khoảng năm 1970 và được Bá Tân sách hân hạnh giới thiệu với bạn đọc sau đây đứng ở một vị trí đặc biệt. Đây không chỉ là một ấn phẩm kỷ niệm đơn thuần, mà là một bản báo cáo đầy kiêu hãnh của một dân tộc đã thực hiện thành công cú nhảy vọt vĩ đại nhất trong lịch sử hiện đại.
Ra đời vào đầu thập niên 1970, cuốn sách xuất hiện đúng vào thời điểm nước Nhật đã hoàn tất công cuộc tái thiết sau chiến tranh và chính thức đứng vào hàng ngũ các siêu cường kinh tế thế giới. Đây là lúc người Nhật nhìn lại chặng đường 100 năm kể từ cột mốc 1868 – năm bắt đầu cuộc Duy tân Minh Trị – với một niềm tự hào sâu sắc. Cuốn sách đóng vai trò là một lăng kính tổng kết toàn diện quá trình chuyển đổi của Nhật Bản từ một quốc gia phong kiến bế quan tỏa cảng trở thành một biểu tượng của sự hiện đại hóa về cả chính trị, kinh tế lẫn xã hội.
Điểm hấp dẫn đặc biệt của ấn bản này, khiến nó khác biệt hoàn toàn với những cuốn sách sử khô khan khác, chính là phần trình bày trực quan. Cuốn sách sở hữu một hệ thống hình ảnh tư liệu vô cùng phong phú và quý hiếm. Độc giả có thể tìm thấy trong đó những bức tranh khắc gỗ (Ukiyo-e) họa lại cảnh những chuyến tàu hỏa đầu tiên chạy qua các khu phố cổ, những bức ảnh trắng đen về các nhà máy thép đầu tiên, hay hình ảnh những vị quan chức trong triều đình Minh Trị lần đầu mặc Âu phục.
Sự đan xen giữa văn bản và hình ảnh giúp người đọc cảm nhận được nhịp đập hối hả của một xã hội đang trong quá trình “lột xác”. Những bức tranh khắc họa thời kỳ cải cách không chỉ là minh họa, mà còn là bằng chứng sống động cho tinh thần tiếp thu tinh hoa phương Tây một cách triệt để nhưng vẫn giữ được cốt cách duyên dáng của văn hóa truyền thống Nhật Bản.
Bài học về sự tự cường xuyên thế kỷ
Nội dung cuốn sách đi sâu phân tích cách thức nước Nhật thực hiện các cuộc cải cách về thể chế chính trị và giáo dục – những đòn bẩy then chốt tạo nên “thần kỳ Nhật Bản”. Cuốn sách chỉ ra rằng 100 năm sau Minh Trị, sức mạnh của nước Nhật không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng kinh tế, mà nằm ở sự đồng lòng của một dân tộc luôn mang trong mình tinh thần tự cường và ý thức về bản sắc. Đối với độc giả Việt Nam thời bấy giờ (những năm 1970), đây thực sự là một cuốn cẩm nang tham chiếu quý báu cho việc học hỏi mô hình phát triển của các nước lân bang.
Giá trị của một vật phẩm thời gian
Trải qua hơn nửa thế kỷ kể từ khi nộp lưu chiếu, hiện nay cuốn “Nước Nhật một trăm năm sau Minh Trị” đã trở thành một bảo vật đối với giới săn tìm sách cũ và sách xưa. Không dễ để tìm thấy một bản in còn nguyên vẹn tại các hiệu sách thông thường; chúng chủ yếu xuất hiện tại các cửa hàng chuyên doanh sách xưa hoặc trong các bộ sưu tập tư nhân.
Giá trị của cuốn sách hiện nay đã vượt xa mục đích thông tin ban đầu. Nó được săn đón bởi sự trang trọng trong hình thức trình bày và giá trị lịch sử của chính nó – một thực thể vật chất ra đời từ năm 1970, mang theo mùi giấy cũ và hơi thở của một thời đại mà cả thế giới phải ngả mũ thán phục trước “Mặt trời mọc”.Tóm lại, “Nước Nhật một trăm năm sau Minh Trị” là một tác phẩm thú vị cho những ai yêu thích lịch sử và nghệ thuật trình bày sách. Nó không chỉ kể lại câu chuyện về một trăm năm thay đổi của một quốc gia, mà bản thân sự tồn tại của cuốn sách qua thời gian cũng là một minh chứng cho mối lương duyên văn hóa và tri thức giữa Nhật Bản và các độc giả yêu mến đất nước này trên khắp thế giới. Cuốn sách mãi là một tư liệu tham khảo quan trọng, một vật phẩm trang trọng trên kệ sách của những người trân trọng giá trị xưa cũ.