Phật giáo Việt Nam của giáo sư Nguyễn Đăng Thục là một công trình nghiên cứu học thuật xuất sắc, mở ra góc nhìn triết học sâu sắc về dòng chảy tâm linh dân tộc. Thay vì chỉ liệt kê các sự kiện biên niên thông thường, tác giả Nguyễn Đăng Thục đã đặt Lịch sử Phật giáo Việt Nam vào trong tiến trình vận động của ý thức hệ và tư tưởng độc lập tự cường. Đối với ông, đạo Phật khi du nhập vào nước ta không giữ nguyên trạng thái tĩnh tại mà đã trải qua một quá trình bản địa hóa mạnh mẽ, đặc biệt là sự trỗi dậy của Thiền Tông để đồng hành cùng vận mệnh đất nước. Nghiên cứu sâu tác phẩm Phật giáo Việt Nam, người đọc sẽ nhận ra một hệ thống lý luận chặt chẽ, nơi tôn giáo không tách rời chính trị, xã hội và nhân sinh. Tác giả Nguyễn Đăng Thục đã chứng minh rằng sức mạnh của dân tộc có sự đóng góp vô cùng to lớn từ nguồn năng lượng tâm linh này.

Giai đoạn hoàng kim của Lịch sử Phật giáo Việt Nam được khắc họa rõ nét nhất qua hai triều đại Lý và Trần. Đây là thời kỳ mà tư tưởng Thiền Tông trở thành bệ đỡ tinh thần cho toàn bộ giai cấp thống trị lẫn người dân, đóng vai trò như một thứ quốc giáo không chính thức. Qua lăng kính của giáo sư Nguyễn Đăng Thục, bản sắc cốt lõi trong cuốn sách Phật giáo Việt Nam chính là tinh thần nhập thế và hành động. Đạo Thiền ở nước ta không cổ vũ con người lánh đời thoát tục, mà hướng dẫn họ sử dụng khí lực tâm linh để đối diện với thực tế cứu nước, trợ dân. Chính sự kết hợp nhuần nhuyễn này đã tạo nên một trang sử hào hùng cho Lịch sử Phật giáo Việt Nam, khi các vị vua không chỉ là những nhà chính trị kiệt xuất mà còn là những hành giả, thiền sư lỗi lạc.

Một trong những đóng góp học thuật lớn nhất của nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Thục là việc làm rõ xu hướng dung hợp của ba tư tưởng “Tam giáo đồng nguyên”. Trong tác phẩm Phật giáo Việt Nam, ông phân tích sâu sắc cách mà Thiền Tông khéo léo hòa quyện cùng Nho giáo, Lão giáo và Kinh Dịch để tạo nên một hệ tư tưởng linh hoạt, phù hợp với căn cơ của người Việt. Sự dung hợp này là minh chứng cho thấy Lịch sử Phật giáo Việt Nam luôn gắn liền với tính mở và khả năng thích ứng cao trước những biến động thời đại. Tác giả Nguyễn Đăng Thục đã dành nhiều tâm huyết khảo cứu văn bản học qua các tác phẩm kinh điển như Khóa hư lục của Trần Thái Tông hay tư tưởng của Tuệ Trung Thượng Sĩ, nhằm khẳng định đỉnh cao tư tưởng của dòng Thiền Tông Trúc Lâm Yên Tử. Dòng thiền này chính là biểu tượng cho ý chí tự chủ, tự cường của sĩ phu và nhân dân thời bấy giờ.

Nhìn chung, công trình Phật giáo Việt Nam không chỉ có giá trị cứu cánh quá khứ mà còn gợi mở nhiều bài học cho hiện tại. Bằng phương pháp luận khoa học, học giả Nguyễn Đăng Thục đã giúp chúng ta hiểu rõ bản chất “Việt hóa” của một tôn giáo ngoại lai. Cuốn sách khẳng định tư tưởng Thiền Tông Việt Nam mang một diện mạo hoàn toàn riêng biệt, không hề rập khuôn theo nguyên bản từ Ấn Độ hay Trung Hoa. Việc nhìn nhận Lịch sử Phật giáo Việt Nam từ góc độ triết học tâm linh như cách giáo sư Nguyễn Đăng Thục đã làm giúp nâng tầm giá trị học thuật của toàn bộ tác phẩm. Cuốn sách Phật giáo Việt Nam xứng đáng là ngọn hải đăng cho những ai muốn thấu suốt linh hồn và mạch ngầm tư tưởng của tiền nhân trong suốt chiều dài dựng nước và giữ nước