Trao đổi văn hóa Việt Nhật – Cầu nối tâm linh và bài học canh tân qua tập biên khảo của Đại đức Thiên Ân 

Vào những năm thập niên 1960, sự chuyển mình của các quốc gia Á Đông trước làn sóng hiện đại hóa phương Tây đã đặt ra cho giới trí thức Việt Nam nhiều trăn trở lớn. Trong bối cảnh đó, nhà xuất bản Đông Phương đã trân trọng cho ra mắt tập biên khảo “Trao đổi văn hóa Việt Nhật” của Đại đức Tiến sĩ Thích Thiên Ân (Đoàn Văn An). Đây không chỉ là một tài liệu học thuật quý báu mà còn là lời kêu gọi khẩn thiết về việc nhìn nhận lại mối quan hệ quốc tế và con đường tự cường của dân tộc. Cuốn sách mở ra một tầm nhìn sâu sắc về vấn đề trao đổi văn hóa Việt – Nhật, nương theo dòng lịch sử “đồng văn, đồng hóa” vốn có giữa hai nước để tìm kiếm những giải pháp cho hiện tại.

Tác phẩm được hình thành từ buổi diễn thuyết đầy hào hứng của Đại đức Thiên Ân tại trụ sở Tổng hội Giáo giới Việt Nam, do Hội Việt Nam Nghiên cứu Liên lạc Văn hóa Á Châu tổ chức. Là một bậc chân tu đã có 9 năm lưu học tại Nhật Bản và tốt nghiệp Tiến sĩ Văn chương tại Đại học Waseda lừng danh, tác giả sở hữu một vốn hiểu biết cực kỳ sâu rộng về văn hóa Nhật Bản. Qua lăng kính của ông, người đọc được tiếp cận góc nhìn chân thực về sự kết hợp tài tình của người Nhật: một mặt tiếp thu văn minh khoa học Âu – Mỹ, một mặt phục hưng những giá trị đạo học cổ truyền. Cuốn sách chỉ ra rằng, cốt lõi của việc trao đổi văn hóa Việt – Nhật không phải là sự sao chép rập khuôn, mà là quá trình “thấu hóa” – tiếp thu tinh hoa của người để làm giàu cho bản sắc của mình.

Đi sâu vào nội dung tác phẩm, độc giả sẽ cùng tác giả lật lại những bài học lịch sử đắt giá, đặc biệt là lý do vì sao một nước Nhật nhỏ bé lại có thể vươn lên thành cường quốc hoàn vũ. Chìa khóa nằm ở tinh thần duy tân Minh Trị – một phong trào cải cách bồng bột dựa trên nền tảng Vương học (học thuyết Trí lương tri của Vương Dương Minh). Trí thức lãnh đạo Nhật Bản thời bấy giờ đã khéo léo vận dụng tinh thần đạo học Đông Phương vào thực dụng cuộc sống, gắn chặt với liêm sỉ và tinh thần võ sĩ đạo. Việc phân tích kỹ lưỡng bước đi này giúp cuốn sách trở thành một cẩm nang tư duy, chứng minh rằng tinh thần duy tân Minh Trị chính là ngọn đuốc soi sáng con đường canh tân đất nước mà Việt Nam cần phải suy ngẫm.

Đặt trong sự đối sánh đầy đau xót của Giáo sư Nguyễn Đăng Thục ở lời giới thiệu, khi xưa nhà tư tưởng Chu Thuấn Thủy từng ở Hội An hơn 10 năm nhưng sĩ phu nước ta chỉ mải mê hỏi chuyện tướng số, địa lý (mạt học) mà bỏ quên đạo lý cốt lõi. Trong khi đó, khi sang Nhật, ông lại được trọng dụng để mở mang Vương học. Sự tương phản này càng khẳng định tầm quan trọng của việc trao đổi văn hóa Việt – Nhật trong giai đoạn mới. Chúng ta học hỏi người Nhật để tự giác, tự cường, để “Việt hóa” các giá trị văn minh chứ không phải để trở thành nô lệ vào giá trị của họ. Nghiên cứu sâu về văn hóa Nhật Bản chính là cách để người Việt soi kính tìm lại chính mình, đánh thức nguồn suối tâm linh sáng tạo đã bị vùi lấp sau nhiều năm dài miệt mài trong văn chương khoa cử lỗi thời.

Trải qua thăng trầm thời gian, thông điệp của Đại đức Thiên Ân vẫn vẹn nguyên tính thời sự. Muốn quốc gia trưởng thành độc lập, mỗi công dân cần phải thấm nhuần tinh thần duy tân Minh Trị để tự lực, tự cường. Việc thúc đẩy trao đổi văn hóa Việt – Nhật ngày nay không chỉ dừng lại ở các phương diện kinh tế, ngoại giao ngoại cảnh, mà phải chạm đến tầng sâu của tư tưởng và triết học. Tập sách nhỏ này chính là mối dây giao duyên bền chặt, một chiếc cầu nối giúp thế hệ trẻ tiếp cận một cách rõ ràng và chính xác nhất những tinh túy trong văn hóa Nhật Bản.

Tóm lại, tác phẩm của Đại đức Thiên Ân Đoàn Văn An xứng đáng là một công trình mang tính định hướng thời đại. Bằng cách kêu gọi thực hiện chiến lược trao đổi văn hóa Việt – Nhật một cách chủ động và nghiêm túc, tác giả đã chỉ ra cái then chốt của bài học hiện đại hóa. Đó là bài học về một dân tộc biết giữ mình là mình để thấu hóa văn minh nhân loại, một bài học kế thừa trọn vẹn hào khí và lý tưởng từ cuộc chuyển mình duy tân Minh Trị năm xưa, nhằm xây dựng một đất nước tự do, tự tại giữa lòng thế giới.