Quyển sách Triết Lý Đối Chiếu của học giả Nguyễn Đăng Thục, do nhà xuất bản Nhị Khê ấn hành năm 1973 thuộc Tủ sách Văn học và Triết học Đông Tây, là một công trình nghiên cứu học thuật sâu sắc mang giá trị vượt thời gian. Tác phẩm mang đến cái nhìn toàn cảnh và đa chiều khi đặt lên bàn cân những hệ thống tư tưởng lớn của nhân loại, từ Đạo học phương Đông tĩnh tại đến Khoa học và Triết học phương Tây thực nghiệm. Sinh thời, giáo sư Nguyễn Đăng Thục được vinh danh là một trong những cây đại thụ của nền triết học nước nhà, người đã dành cả cuộc đời để khảo cứu, suy ngẫm và hệ thống hóa những giá trị minh triết cổ kim. Trong bối cảnh giao thời đầy biến động của thập niên 1970, khi các luồng tư tưởng ngoại lai ồ ạt du nhập, việc hệ thống lại và đối chiếu các hệ tư tưởng này trở thành một nhu cầu cấp thiết của giới trí thức. Tác phẩm này ra đời không chỉ đáp ứng khát vọng tìm kiếm chân lý của thời đại mà còn khẳng định vị thế độc lập trong tư duy triết học của người Việt. Qua từng trang sách, người đọc sẽ cảm nhận được sự uyên áo trong cách đặt vấn đề, khi tác giả không xem Đông và Tây là hai cực đối lập bài trừ nhau, mà là hai nửa của một bức tranh toàn cảnh về nhận thức nhân loại.

Tác giả khéo léo dẫn dắt người đọc đi sâu vào truyền thống Veda huyền bí của Ấn Độ, nơi con người tìm kiếm sự hợp nhất với đấng tối cao thông qua trực giác. Kế tiếp, triết lý “Vạn vật đồng nhất thể” của Lão Trang được trình bày tường tận, cho thấy một nhân sinh quan thuận theo tự nhiên, rũ bỏ những ràng buộc vật chất hão huyền. Đặc biệt, tác giả dành nhiều tâm huyết kiến giải về tư tưởng giác ngộ của Lục Tổ Huệ Năng và các thiền sư thời Lý – Trần, để làm nổi bật tinh thần cốt lõi của phương Đông: hướng vào bên trong để giải thoát nội tâm. Không dừng lại ở đó, cuốn sách còn mạnh dạn đối chiếu những tư tưởng tâm linh này với sự phát triển của khoa học kỹ thuật và các trào lưu triết học phương Tây hiện đại. Điển hình nhất là việc phân tích sâu sắc học thuyết Mác-xít (Karl Marx) về đấu tranh giai cấp, cách mạng vô sản và sự mâu thuẫn trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Tác giả mổ xẻ thấu đáo ưu điểm của phương Tây trong việc giải phóng sức lao động bằng máy móc, nhưng đồng thời cũng cảnh báo về sự tha hóa của con người khi bị biến thành công cụ trong guồng máy công nghiệp hóa khốc liệt.

Qua ngòi bút uyên bác và nhãn quan triết học nhạy bén, Nguyễn Đăng Thục đã chỉ ra những điểm giao thoa, khả năng “bắt tay thông cảm” giữa hai nền văn minh, từ đó gợi mở những hướng đi giải quyết những khủng hoảng của con người hiện đại. Phương Tây với thế mạnh về chinh phục ngoại giới đã mang lại đời sống vật chất phong phú, nhưng lại đẩy con người vào hố sâu của sự hoang mang, mất kết nối với bản ngã. Ngược lại, phương Đông tuy mạnh về tu dưỡng nội tâm nhưng đôi khi lại thiếu đi sức bật để cải tạo xã hội thực tại. Việc kết hợp triết lý hành động, logic khoa học của phương Tây cùng trí tuệ trực giác, dung hòa của phương Đông được đúc kết như một phương thuốc cứu rỗi cho cuộc khủng hoảng hiện sinh của nhân loại. Những phân tích này cho đến nay vẫn vẹn nguyên tính thời sự, đặc biệt trong bối cảnh thế kỷ mới, khi con người ngày càng chông chênh giữa một thế giới thừa mứa vật chất nhưng lại thiếu hụt các điểm tựa tinh thần vững chắc.

Với kích thước 13x19cm, dày 244 trang bìa mềm, cuốn sách mang đậm phong cách in ấn và dàn trang mộc mạc nhưng chỉn chu của Sài Gòn xưa. Từng trang giấy ố vàng theo năm tháng cùng nét chữ hoài cổ không chỉ đánh thức thị giác mà còn gợi lên bầu trời hoài niệm về một thế hệ trí thức dấn thân vì học thuật. Đây không chỉ là một tài liệu tham khảo không thể thiếu cho những ai đam mê nghiên cứu triết học, tôn giáo, lịch sử văn hóa Đông – Tây, mà còn là một ấn phẩm mang giá trị sưu tầm cao đối với những người yêu thích dòng sách xưa xuất bản trước năm 1975. Tác phẩm thực sự là một món cổ vật tinh thần vô giá, lưu giữ trọn vẹn dấu ấn tri thức uyên bác của một thời kỳ, xứng đáng được trân trọng và truyền lại cho các thế hệ mai sau trên hành trình thấu hiểu cội nguồn văn hóa nhân loại.