“Mẫn và tôi” của nhà văn Phan Tứ (bản in đầu) là một tác phẩm nổi bật trong dòng chảy của văn học kháng chiến chống Mỹ, đồng thời là một biểu tượng cho sự hòa quyện giữa tình yêu đôi lứa và tình yêu lý tưởng. Được phát hành bởi Nhà xuất bản Thanh Niên lần đầu vào năm 1972. Cuốn tiểu thuyết không chỉ là một tác phẩm văn chương, mà còn là một bản hùng ca về sức sống mãnh liệt của con người Việt Nam giữa mưa bom bão đạn.

Mở đầu bằng một tình huống đầy kịch tính nhưng cũng rất đỗi đời thường: một trận lụt miền Trung. Tại đây, sự va chạm giữa Mẫn – cô xã đội trưởng thông minh, gan dạ, dạn dày sương gió – và Thiêm – chàng bộ đội Cụ Hồ – đã tạo nên một nút thắt tâm lý thú vị. Ban đầu, Mẫn nhìn Thiêm với ánh mắt đầy nghi ngại. Vẻ ngoài “trắng trẻo như công tử” của anh dường như không tương xứng với sự khắc nghiệt của chiến trường vùng ven. Đó là cái nhìn thực tế của một người con gái lớn lên trong khói lửa, vốn tin vào những giá trị được thử thách qua gian lao hơn là vẻ bề ngoài hào nhoáng.Tuy nhiên, định kiến ấy nhanh chóng bị phá bỏ bởi hành động. Bản lĩnh của Thiêm không nằm ở nước da, mà nằm ở sự kiên cường, xông xáo và kinh nghiệm chiến đấu dày dạn. Sự nể phục của Mẫn dành cho Thiêm chính là bước ngoặt đầu tiên, minh chứng cho một chân lý thời đại: trong chiến tranh, giá trị con người được đo bằng lòng quả cảm và tinh thần trách nhiệm với đồng bào.

Giai đoạn Thiêm về “nằm vùng” tại địa phương chính là lúc mối quan hệ giữa họ chuyển mình từ đồng chí sang tình yêu. Giữa cái ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, tình yêu trong “Mẫn và tôi” không có những lời thề non hẹn biển xa hoa, mà được xây dựng từ những điều giản dị và trần trụi nhất. Họ chia sẻ với nhau từng bát cơm khoai, từng nỗi đau khi chứng kiến đồng đội ngã xuống, và cả những khoảnh khắc sinh tử trong các trận càn quét của kẻ thù. Tình yêu của họ được tôi luyện qua “lửa” – ngọn lửa của bom đạn và ngọn lửa của lòng yêu nước. Phan Tứ đã rất khéo léo khi khắc họa tình yêu này không hề tách biệt với cộng đồng. Mẫn và Thiêm yêu nhau khi đang cùng lo cái ăn cho dân, cùng tổ chức đánh giặc, cùng bám trụ từng tấc đất quê hương. Chính sự gắn kết với tình yêu đất nước, đồng bào đã khiến tình cảm của họ trở nên thiêng liêng và bền bỉ hơn bao giờ hết.

Đọc “Mẫn và tôi”, người ta thấy cái “đẹp đến diệu kỳ” của tình yêu thời chiến, nhưng cũng thấy cái “thương đến buốt ruột buốt gan”. Tác phẩm không né tránh sự khốc liệt. Những mất mát, hy sinh là thực tế mà cả hai phải đối mặt hằng ngày. Nhưng chính trong sự tận cùng của nỗi đau, tình yêu lại trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc nhất. Nó không làm người ta yếu mềm đi, mà ngược lại, tiếp thêm sức mạnh để họ cầm súng vững hơn.

Tác phẩm xuất bản năm 1972 bởi nhà xuất bản Thanh niên và được hân hạnh giới thiệu đến bạn đọc bởi Bá Tân sách sẽ là một món ăn tinh thần vô giá cho các thế hệ thanh niên qua từng thời kỳ. Nó trả lời cho câu hỏi: Làm thế nào để giữ được trái tim ấm nóng giữa một cuộc chiến lạnh lùng? Mẫn và Thiêm không chỉ là hai cá thể yêu nhau, họ đại diện cho một thế hệ “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, nơi tình yêu đôi lứa chỉ thực sự trọn vẹn khi đất nước thái bình. “Mẫn và tôi” của Phan Tứ không chỉ là một cuốn tiểu thuyết tình cảm. Đó là một chứng nhân lịch sử, một biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng được viết bằng ngôn từ giàu cảm xúc và đầy tính nhân văn. Dẫu năm tháng có qua đi, hình ảnh cô xã đội trưởng Mẫn và anh bộ đội Thiêm vẫn mãi là minh chứng cho một thời kỳ hoa lửa, nơi tình yêu đã vượt lên trên bom đạn để nở hoa rực rỡ nhất.